Parabel van de houtsnijder

Sinds mijn terugkeer uit Leipzig naar Breslau heb ik me meer en meer gericht op hoe mensen met elkaar samenleven. Hoe gaan mensen met elkaar om? Hoe handelen ze naar elkaar toe? Hoe ziet dat handelen en samenleven er moreel gezien uit?

Daarmee was ik, volgens de huidige indeling van de sociale wetenschappen, eigenlijk meer psycholoog en socioloog, dan filosoof. Maar toen ik leefde viel dat allemaal nog onder de filosofie. Er was nog geen 'weten in schapjes'. gniffel-gniffel.

Ik wil begrijpen hoe de mens, als mens onder de mensen, in elkaar zit. Wat drijft hen? Wat zit in de weg? Ik ben altijd op zoek naar boeken die op dat thema ingaan. Ik was blijf verrast dat ik het 'Verzameld werk' van Etty Hillesum tegenkwam. Etty was een vrouw van joodse afkomst die in Amsterdam woonde toen Nazi-Duitsland in 1940 Nederland bezette. Ze is als vrijwilliger naar kamp Westerbork gegaan om mensen psychisch te ondersteunen. Uiteindelijk is zelf naar Auschwitz gedeporteerd en daar dood gegaan.

Haar dagboeken zijn onderdeel van het 'Verzameld werk'. De dagboeken gaan niet zozeer over het onderduiken, zoals de boeken van Anne Frank. Etty's dagboeken gaan over haar zelf, over hoe ze probeert op haar eigen gevoelens en gedrag te reflecteren. In die zin zijn de dagboeken tijdloos. Ja, het speelt in oorlogstijd, maar het gaat over de zoektocht in haarzelf. Daar raakt ze aan deugden, ondeugden, gevoelde normen en reflecteert ze op hoe ze zich tot een completer mens kan ontwikkelen. Voor mij, een boek om van te smullen. Dit soort boeken waren er niet in mijn tijd.

Een reflectie waar ik op aansla is dat Etty tot een inzicht komt dat je jezelf niet moet verwaarlozen, maar je jezelf ook zeker niet te gewichtig moet maken. Je moet leren je goed te verhouden tot je omgeving. Zij noemt dat 'het voelen van een weerklank'. Mooi woord!

Je bent innerlijk beter in balans als je in jezelf de weerklank kan voelen van de dingen om je heen. In de natuurkunde is hier een mooi begrip voor: resoneren. In de manier waarop Etty over 'weerklank' schrijft kan je dit op twee manieren voelen:

1) In de letterlijke betekenis, dat je mee gaat trillen onder invloed van een andere trilling met dezelfde of bijna dezelfde frequentie.

2) In de figuurlijke betekenis, dat je sterk aansluit bij iemands gevoelens, ervaringen of overtuigingen.

Etty heeft in haar dagboek een parabel opgenomen. In mijn idee komen in deze parabel twee dingen bij elkaar: 1) je bewust zijn dat je jezelf niet te gewichtig moet maken en 2) leren om de weerklank te voelen.

Ik wil je als lezer graag meenemen in de parabel. Hij is door Etty opgenomen in haar dagboekaantekening van woensdag 12 maart 1941. Hij gaat zo...

'Een houtsnijder schiep eens een heerlijk beeld, dat als een waarachtig kunstwerk door iedereen ten zeerste werd bewonderd. Ook zijn vorst, prins Li, was vol lof en vroeg hem naar het geheim van zijn kunst.

De houtsnijder antwoordde: "Hoe zou ik, eenvoudig man en uw knecht, voor u een geheim kunnen hebben? Ik bezit geen geheim, noch is mijn kunst iets bijzonders. Ik wil u echter vertellen, hoe mijn werk is ontstaan.

Toen ik mij had voorgenomen een beeld te snijden, bemerkte ik, dat er te veel ijdelheid en hoogmoed in mij waren. Ik arbeidde twee dagen om mij van deze zonden te bevrijden, en meende toen zuiver te zijn.

Maar nu ontdekte ik, dat ik door jaloezie op een beroepsgenoot gedreven werd. Ik werkte weer twee dagen en overwon mijn jaloezie. Daarop bespeurde ik, dat ik te veel naar uw lof verlangde. Het kostte mij weer twee dagen om dit verlangen te doen verdwijnen.

Ten slotte echter bemerkte ik, dat ik er aan dacht hoeveel geld ik voor het beeld zou kunnen krijgen. Ditmaal had ik vier dagen nodig, doch eindelijk voelde ik me vrij en sterk.

Ik ging naar het bos en toen ik een dennenboom zag, van welke ik voelde, dat hij en ik bij elkaar pasten, kapte ik hem om, bracht hem naar mijn huis en toog aan het werk."

Etty vat deze parabel samen tot een specifieke reflectie: 'Met zou deze geschiedenis aldus kunnen samenvatten, dat ieder, die een belangrijk werk onderneemt, zichzelf dient te vergeten.'

Ik draai dit om: pas als je jezelf vergeet, pas als je vrij bent van belemmerende gevoelens in relatie tot andere mensen, pas als je in weerklank bent in jezelf, dan pas ben je vrij om je mooiste dingen te creëren.

Ik ga dit inzicht nu eerst in mij laten inklinken.

Daar hoort ook een vraag bij: "Wat moet ik doen om los te komen van de ego-gedreven gevoelens die me belemmeren in weerklank met mezelf te komen?